In het compleet onbekende, vergeten Verviers botsen we op 200 jaar (!) industriële archeologie en sociale geschiedenis. In onze wandeling laveren we tussen grandeur uit het verleden,  stilzwijgende machines aan de Vesder en het geweld van de tweede Grote Oorlog die hier vlakbij een van zijn laatste stuiptrekkingen kende. Onbekend maakt onbemind, ten onrechte.

 
IMG_4393.JPG

station

Zoek in dit bijna-mooiste station van België de haas en de schildpad. Tussen het plan van het station en de inhuldiging (1930) verliepen twintig jaar. De schildpad als symbool van de administratieve traagheid? Hier werden honderden kinderen van uitgehongerde stakers op de trein gezet richting Charleroi, Arlon, Liège en Mouscron. En in oktober 1940 rijdt hier ’s nachts Hitler in zijn speciale trein voorbij, op terugweg van Spanje en Frankrijk.

 
IMG_4250_LijncorrectieBW.jpg

Theater & manège

Twee visitekaarten uit 1892 van de grandeur van deze bloeiende stad. Verviers en omgeving tellen 110duizend inwoners. De stad wordt doorkruist door paardetrams. In de textielfabrieken moeten de wevers overschakelen op twee getouwen tegelijk, waarmee ze absoluut niet akkoord zijn. En op politiek vlak, na betogingen en doden in Mons, Leuven en Borgerhout, wordt het algemeen meervoudig stemrecht toegekend.

 
IMG_4262bw.jpg

Trap La Paix

In 1885 wordt de nieuwe bovenstad via deze trap verbonden met de benedenstad. Tien jaar later biedt de stad een eigenaardig schouwspel: uit geen enkele schouw beneden, kronkelt er nog rook. De textielpatroons hebben hun fabrieken eigenhandig stilgelegd om de als maar toenemende eisen van de textielarbeid(st)ers ook stil te leggen. De gedwongen werkloosheid zal twee maanden duren en leiden tot een magere eerste collectieve arbeidsovereenkomst. Honderden kinderen verbleven ondertussen in opvanggezinnen in Antwerpen, Brussel, Seraing, …

 
IMG_4279.JPG

Oorlogsmonument & plaket

Als een mes door de boter, zo trekt het Duitse leger moordend en brandend begin augustus 1914 door dit gebied, richting Luik. Wat volgt is het demonteren van de fabrieken én massale werkloosheid. Honderden inwoners  worden opgevorderd om in Duitsland te gaan werken. En verderop zullen de Duitse inwoners van Eupen en Malmedy op 20 september 1920 wakker worden als Belg. Vive la paix!

 
IMG_4271_Lijncorrectie.jpg

Justitiepaleis

Recht is recht en krom is krom. In een beroemde enquete wordt berekend dat het doorsnee loon van een lokale textielarbeider onder de reële kost ligt van het onderhoud van een gevangene. Een andere gekende plaag waardoor er ook velen in het cachot eindigen is de jenever. De stad telt ruim 300 cabarets en drankkoten. Eén café per zeven huizen, één per 80 inwoners. En in de fabrieken wordt al wat een rok draagt, bepoteld door kleine en grote chefs. Er is zelfs geen haan die daar naar kraait.

 
IMG_4284_Lijncorrectiebw.jpg

Stadhuis

Dit is een staaltje van late achttiende eeuwse architectuur met binnenin Louis XVI-decoratie. Ook dit is een visitekaart van vroege welstand. Een officiële trommelaar marcheert elke vroege ochtend door de stad om wolscheerders&co wakker te maken. De stad staat vol houten huizen, de straten zijn open riolen onderbroken door mesthopen. 1794 is een rampjaar, ‘lu mâle enêye’. Velen sterven van honger, het kerkhof is te klein. De inwoners houden er hun bijnaam aan over: ‘magneus d’pèlotes’, de schilleneters.

 

Les Grandes Rames & Vesder

Dit is een visitekaart uit 1808: de eerste sociale woningbouw van het Europese continent. Gevluchte Vlamingen liggen aan de basis van de wolnijverheid. Vanaf 1500 stonden er tientallen volmolens opgesteld. Vanop houten brugjes wordt de wol in bakken, gevuld met water en urine, in de rivier neergelaten. Les Grandes Rames en de nabije Biolley-fabrieken horen bij elkaar. Biolley zal een getalenteerde Engelsman aantrekken om nieuwe machines te ontwerpen. Zijn naam: William Cockerill.

 
IMG_4348.JPG

Fontein Ortmans-Hauzeur

Een hommage aan de burgemeester die het water van de nabije Gileppe tot in de stad en vooral, tot in de wolwasserijen, bracht (1878). De voorbije decennia heeft de zwarte hand, de cholera, bij herhaling honderden doden gemaakt. In de fabrieken draait ondertussen een revolutionaire wasmachine, le Leviathan. Klinkende namen in deze periode zijn Biolley en Simonis, zij maken het mooie weer uit, zij zijn de hoofdspelers in de stad. Politicus Simonis zal in de Kamer het wetsvoorstel inzake kinderarbeid blokkeren.

 
IMG_4365bw.jpg

standbeeld koopman Ploquètes & postgebouw

Het voormalige postgebouw (1909) met de hoge (communicatie)toren is gebouwd door de Gentse architect Van Houcke in een typische stijl. Aan de voet van het gebouw staat ‘lu marchand d’Ploquètes’ geposteerd. Tot 1950 worden de textielfabrieken door zo’n 200 handelsreizigers bezocht. Zij hebben wolstalen uit Argentinië, Chili, Australië, de Kaap (Zuid-Afrika), … bij die ze daar presenteren met de bedoeling treinladingen vol te verkopen.

 
IMG_4381.JPG

Rue du Marteau: machines

Parallel aan de Vesder staan nog meer getuigen van het industriële verleden van Verviers opgesteld. Het zijn ‘appretuurmachines’ die de wollen stoffen hun stevigheid en soepelheid moeten geven.

 
In Verviers werd zeer vroege revolutionaire geschiedenis geschreven door wanhopige mannen èn vrouwen.
 
IMG_5383.JPG

Harmonie

Een oase van harmonie & rust die in de eerste grote oorlog fungeerde als Soldatenheim. Tijdens die oorlogsjaren wordt de bevolking gepaaid met mooie concerten in de kiosk. Maar het recept werkt niet. Waar het tot voor de oorlog geen probleem was om met de (vele) inwoners van Duitse origine vreedzaam samen te leven, wordt dit zeer problematisch. Ook in de tweede grote oorlog valt Verviers in de prijzen: hier in en in het nabije Dison vallen vele doden bij bombardementen. En op een boogscheut wordt het Von Rundstedtoffensief uitgevochten. Generaal Patton is niet ver uit de buurt.

 
IMG_5364.JPG

Octrooihuis

Al wie de stad binnenkwam werd gecontroleerd, op die manier werden alle inkomende goederen getaxeerd. Het Octrooi was open van vijf uur ’s morgens tot negen ’s avonds in de zomerperiode. Ook op koffie en aardappelen, basisvoedsel, werd taks geheven. Via de registers weten we ook hoeveel jenever er werd ingevoerd: rond 1850 bijna een kwart miljoen liter…